AI in de accountancy

De grote accountantskantoren worstelen met Generatie Z. Althans, dat is de kop die blijft hangen na recente berichtgeving over de sector. Jong talent haakt af, voelt zich onvoldoende gehoord, ziet de toekomst niet zitten of vertrekt naar sectoren waar werk, technologie en zingeving beter samenkomen. Maar wie iets langer naar dit vraagstuk kijkt, ziet dat het probleem dieper ligt. Dit gaat niet over ‘de jeugd van tegenwoordig’. Dit gaat over organisaties die jarenlang succesvol waren met een bepaald model – en nu ontdekken dat dat model schuurt met hoe werk anno 2025 wordt beleefd.

De AFM publiceerde recent het rapport “12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit‑tooling”. Geen visionair toekomstverhaal, geen AI‑hype en geen marketingtaal, maar een nuchter en bijna ouderwets degelijk document over randvoorwaarden, verantwoordelijkheden en risico’s. En juist daarom is het interessant. Wie vandaag serieus werk wil maken van data‑gedreven auditen, kan niet om deze bouwstenen heen. De kernboodschap van de AFM is helder: audit‑tooling biedt enorme kansen voor kwaliteit en efficiëntie, maar alleen als het gebruik ervan beheerst, uitlegbaar en controleerbaar is. Technologie is geen vrijbrief. De accountant blijft verantwoordelijk. Altijd.

Iedere jonge accountant en controller krijgt het vroeg of laat te horen: “Je moet de processen begrijpen.” Maar eerlijk is eerlijk: de meeste processen zitten verstopt in PowerPoints, obscure procedures of in het hoofd van die ene collega die al twintig jaar meedraait. Totdat je ze letterlijk ziet gebeuren — stap voor stap, fout voor fout, risico voor risico. Dáár begint de magie van moderne interne beheersing: niet meer raden, maar meten.

De nieuwe werkelijkheid van fraude-detectie Fraude is allang geen incident meer dat een paar keer per jaar opduikt in de achterkamers van finance. Het is een continu risicolandschap waarin datastromen groter worden, processen complexer en betalingsverkeer sneller. CFO’s en financials willen grip houden, maar merken dat traditionele controles tekortschieten. De vraag verschuift daarmee van “hoe voorkom ik fraude?” naar “hoe signaleer ik risico’s op het moment dat ze ontstaan?”.

Het vak verschuift sneller dan de functietitels In finance houden we opvallend hardnekkig vast aan functietitels die ooit logisch waren. Financial control stond voor betrouwbaarheid en verslaggeving, business control voor richting en dialoog. Maar de werkelijkheid waarin controllers vandaag werken, beweegt sneller dan de functieschema’s uit het verleden. CFO Maarten Bronda (Sodexo Nederland) verwoordde het onlangs treffend: “Een goede controller snapt de cijfers én kan het verhaal erachter vertellen.” Dat klinkt eenvoudig, maar onder de oppervlakte verschuift het fundament van het vak.

Vertrouwen was ooit iets tussen mensen. Een handdruk, een blik, een gevoel. Vandaag is het een systeem. We bouwen protocollen, algoritmes en regels om te reproduceren wat vroeger vanzelf ging.

In de wereld van professionele dienstverlening hoor je zelden de vier grote accountantskantoren praten over ondernemingswaarde,  enterprise value , terwijl dit in private‑equity (PE) ondersteunde platforms de gespreksonderwerp nummer één is.

De hype rond agentic AI is overal. Waar we tot voor kort dachten dat generatieve AI (zoals ChatGPT) de grote doorbraak was, dient zich nu iets veel fundamentelers aan: AI die zelf handelt, redeneert en leert. Geen tool meer die je vraagt om een rapportje, maar een digitale collega die beslissingen neemt, mails verstuurt, prijzen aanpast en zelfs met andere agents onderhandelt.

Er is iets fascinerends aan de recente pogingen van AI om wiskunde te ‘begrijpen’. DARPA lanceerde dit voorjaar het programma expMath, bedoeld om AI niet alleen rekentrucs te laten uitvoeren, maar om wiskundig inzicht te ontwikkelen. Modellen als AlphaProof en AlphaEvolve lossen inmiddels olympiadewiskunde op waar jij en ik drie espresso’s voor nodig hebben. Maar de echte vraag is: snapt AI wat ze doet? De korte versie: nee, nog niet. De lange versie: dat maakt het juist interessant.

“Niemand snapt hoe taalmodellen werken, ook de bedrijven erachter niet.” Het is de headline van een interview met MIT-hoogleraar Pattie Maes in het Financieele Dagblad (7 oktober 2025). Ze doelt op de snelgroeiende klasse van AI-systemen – zoals ChatGPT, Gemini en Claude – die miljarden parameters bevatten en zichzelf als het ware ‘leren redeneren’ uit tekst. En hoewel we wéten hoe deze modellen technisch in elkaar zitten, begrijpt niemand meer precies waarom ze zeggen wat ze zeggen.

Er is een nieuwe gewoonte aan het ontstaan in het MKB: eerst even ChatGPT raadplegen, dan pas de accountant bellen. Volgens recent onderzoek onder 500 ondernemers doet inmiddels twee derde dat. AI is daarmee het nieuwe kladblok van de ondernemer geworden — snel, goedkoop en beschikbaar op elk moment van de dag.

E-commerce is misschien wel dé ultieme testcase voor auditors die serieus werk willen maken van data-analyse en machine learning. Geen sector waarin transactiestromen zo massaal, digitaal en rijk aan metadata zijn vastgelegd. Van de eerste klik in de webshop tot de uiteindelijke retourzending en de bijbehorende terugbetaling: alles laat een spoor achter. En precies daar zit de kracht van auditing anno 2025.

Het is 2025. We hebben self-driving cars, generatieve AI en zorgrobots met empathie‑modules. Maar op de finance-afdeling?

Het is tijd voor een reality check. In de accountancy lopen ze zelden voorop. En toch… hebben ze vreselijke FOMO. Fear Of Missing Out. Het is geen verrassing dat deze sector in termen van diensten niet heel veel innoveert. Een jaarrekening is nu eenmaal een jaarrekening, Die kan je opstellen, samenstellen of controleren. Plat gezegd.

Een datagedreven audit-aanpak voor restaurantketens zoals McDonald’s, hoe ziet die eruit? Ik mijn creatieve geest aan het werk gezet en een data-gedreven controle-aanpak uit te werken.

Voor wie gewend is aan het controleren van balansposten, cashflows en consolidatieschema’s, kan ESG-rapportering nog voelen als een parallel universum. Ik begrijp dat. Ik heb er een stukje over geschreven.

Het is een vraag die bij veel financials en controllers opkomt na het lezen van berichten zoals deze: EY betaalt schadevergoeding in fraudezaak KempenPlus De reflex is logisch: “Er is toch zóveel data beschikbaar tegenwoordig? Hoe kan dit niet opvallen tijdens een jaarrekeningcontrole?”

Uit dataonderzoek blijkt dat het antwoord al bekend is. Beetje vragen naar de bekende weg.  De Young Profs van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) stelt op LinkedIn de vraag: “Ben jij de afgelopen jaren overgestapt van het openbaar beroep naar het bedrijfsleven of de overheid? Of denk je er regelmatig over na om die overstap te maken? We zijn benieuwd naar de reden.”

Menselijke expertise is nog steeds nodig om te slagen voor het Nederlandse examen voor registeraccountants. Dat blijkt uit onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam.

In Nederland verwacht 73% van de accountants dat AI binnen vijf jaar een revolutie in de sector ontketent. Toch zijn de meeste accountantskantoren terughoudend om AI te gebruiken.

Accountants zijn nog afwachtend met het gebruik van generatieve AI-tools bij de audit. Er is nu een leidraad van accountantsorganisatie NBA, maar de bal ligt nog steeds bij de accountants zelf.

Veel bedrijven staren zich blind op AI, maar wat AI wordt genoemd kan ook met bestaande data-analyses gerealiseerd worden, soms zelfs sneller en makkelijker. Dat zegt Marc Engel, partner bij Forvis Mazars.

Accountancyfirma KPMG is bezig met het verkennen van AI. Voor toepassing in de audit is het nog te vroeg. Dat meldt een partner van de Britse tak van KPMG in Londen.

Data-analyse maakt het auditproces efficiënter en effectiever, maar als de auditor niet betrokken is bij de data-analysemethode gaat dit ten koste van de scepsis die nodig is om fraudesignalen te herkennen.

De accountancysector staat nog aan het begin met de toepassing van kunstmatige intelligentie (AI). Toch gaan de ontwikkelingen op dit gebied snel. Dat beeld komt naar voren uit een analyse van berichten en interviews met experts, die ik voor TheDataConnection.nl heb uitgevoerd.

Controlerend accountants zijn voorzichtiger met het aanpassen van rapportages op basis van bewijs verkregen door op AI gebaseerde systemen. Liever vertrouwen ze op menselijke expertise, blijkt uit een studie.

De Zwitserse softwareontwikkelaar Auditchain Labs AG heeft een AI-tool ontwikkeld voor externe validatie van financiële overzichten. Volgens uitvinder Jason Meyers identificeert de tool zelfstandig fouten, inconsistenties en afwijkingen in machinaal leesbare financiële en niet-financiële rapportages. Hierdoor kan de controle worden uitgevoerd zonder accountant, meldt Meyers.

Meer dan de helft (58%) van de accountancykantoren gebruikt AI-tools zoals ChatGPT. Dat meldt softwareontwikkelaar Simplicate in haar Accountancy Industry Report 2024.

Kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkelt zich razendsnel, ook al is de toepassing van AI-tools in de praktijk nog beperkt. Toch is de financiële sector er druk mee bezig, zegt Maarten de Borst, strategisch consultant bij Numbers.

Generatieve AI wordt binnen drie jaar gemeengoed bij financiële verslaglegging en audits. Dat concludeert KPMG op basis van onderzoek onder leidinggevenden en bestuursleden.

Finance professionals in het mkb zijn nog niet klaar voor AI, blijkt uit onderzoek van Visma. De softwareleverancier ziet het als haar verantwoordelijkheid om het vertrouwen van de financials in AI-tools te winnen. Dat zegt Heiko Bonenkamp, business area director bij Visma. “AI kan het werk leuker maken. Daar ben ik heilig van overtuigd.”

Financiële rapportages kunnen worden verbeterd als bedrijven en auditors gebruik maken van kunstmatige intelligentie (AI). Dit effect is groter naarmate financieel leidinggevenden meer vertrouwen hebben in de technologie als hun bedrijven AI gebruiken.

Kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen, maar geef de technologie geen vrij baan. Dat zegt Bart van der Sloot, universitair docent aan de Universiteit van Tilburg. Hij adviseert om de wetgeving voor AI verder uit te werken. ‘De overheid is nu te afwachtend.’

Kunstmatige intelligentie (AI) is de technologie met de grootste invloed op het financiële proces. Dat vindt bijna de helft (45%) van de finance professionals, blijkt uit de FinTech Barometer, het jaarlijkse onderzoek van softwarebedrijf Onguard.

De toepassing van kunstmatige intelligentie in de accountancy bevindt zich nog in een vroeg stadium. De ontwikkeling van datagedreven methoden kan dit naar een hoger niveau brengen. Dat concludeert Marcel Boersma uit zijn promotieonderzoek.

Technologische ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie (AI) en data-analyse kunnen in belangrijke mate bijdragen aan het oplossen van de krapte op de arbeidsmarkt in de accountancysector. Dat meldt ING in een vooruitzicht op de sector.

Hou bij de toekomstige opleidingen voor accountants rekening met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Dat adviseert Ruud Vergoossen, scheidend hoogleraar Corporate Reporting aan de Nyenrode Business Universiteit.

De accountancysector maakt nog te weinig gebruik van nieuwe technologieën en kunstmatige intelligentie, terwijl dergelijke innovaties wel een oplossing zijn voor het tekort aan accountants. Jonge accountants, verenigd in de Young Assurance Boards, adviseren om innovatie ruimte te geven om te experimenteren met nieuwe tools en analyses.