Beheerst gebruik van audit-tooling: waarom data‑gedreven auditen geen speeltje is
De AFM publiceerde recent het rapport “12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit‑tooling”. Geen visionair toekomstverhaal, geen AI‑hype en geen marketingtaal, maar een nuchter en bijna ouderwets degelijk document over randvoorwaarden, verantwoordelijkheden en risico’s. En juist daarom is het interessant. Wie vandaag serieus werk wil maken van data‑gedreven auditen, kan niet om deze bouwstenen heen.
De kernboodschap van de AFM is helder: audit‑tooling biedt enorme kansen voor kwaliteit en efficiëntie, maar alleen als het gebruik ervan beheerst, uitlegbaar en controleerbaar is. Technologie is geen vrijbrief. De accountant blijft verantwoordelijk. Altijd.
Van innovatie naar beheersing: volwassen worden als sector
Wat opvalt in het AFM‑rapport is dat het gesprek over audit‑tooling niet langer gaat over óf we data‑analyse, process mining of AI inzetten, maar over hoe. De sector is de experimenteerfase voorbij. Tooling is structureel onderdeel geworden van de controlepraktijk en daarmee ook van het kwaliteitsstelsel.
De AFM benadrukt dat accountantsorganisaties grip moeten hebben op risico’s rondom tooling: datakwaliteit, IT‑beveiliging, governance, documentatie en reproduceerbaarheid. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar raakt precies de plekken waar het in de praktijk vaak schuurt. Tooling wordt soms sneller ingevoerd dan het kwaliteitsstelsel kan bijbenen.
Data‑analyse begint niet bij dashboards, maar bij brondata
Een van de belangrijkste boodschappen uit de twaalf bouwstenen is dat audit‑tooling alleen zo betrouwbaar is als de data waarop zij draait. Incomplete datasets, onduidelijke definities, handmatige correcties en afhankelijkheid van bronsystemen worden nog te vaak onderschat.
Juist hier raakt het AFM‑rapport de kern van data‑gedreven auditen. Eerst begrijpen hoe processen lopen, hoe systemen met elkaar praten en waar risico’s ontstaan, voordat analyses betekenis krijgen. Wie start bij dashboards, begint te laat.
De data‑gedreven jaarrekeningcontrole in de praktijk
Wanneer je de AFM‑bouwstenen naast de data‑gedreven jaarrekeningcontrole van Coney Minds legt, valt op hoeveel overlap er is. De aanpak van Coney Minds is nadrukkelijk geen tool‑first benadering, maar een risico‑gedreven controle waarin data‑analyse structureel wordt ingezet om controle‑informatie te verkrijgen.
Door volledige datasets te analyseren, verbanden te leggen tussen processen en financiële stromen en risico’s zichtbaar te maken via audit‑dashboards, ontstaat diepgaand inzicht. Niet als vervanging van professioneel oordeel, maar als versterking daarvan. De accountant blijft aan het stuur, maar kijkt door een scherpere bril.
Deze aanpak sluit nauw aan bij wat de AFM vraagt: transparante tooling, herleidbare uitkomsten en controle‑informatie die toetsbaar is voor reviewer, toezichthouder en cliënt.
(Gen)AI: hulpmiddel, geen orakel
Opvallend is de nuchtere manier waarop de AFM (Gen)AI adresseert. Geen verbod, geen hype, maar een duidelijke randvoorwaarde: uitkomsten moeten reproduceerbaar en uitlegbaar zijn, en de accountant blijft eindverantwoordelijk.
Dat raakt aan een fundamenteel punt. Wie AI‑uitkomsten niet kan uitleggen, kan ze ook niet verdedigen. En wie ze niet kan verdedigen, moet ze niet gebruiken als controle‑informatie. AI versterkt het vak alleen als het professioneel oordeel centraal blijft staan.
Van compliance‑check naar stuurinstrument
Wat data‑gedreven auditen interessant maakt, is dat de controle meer wordt dan een retrospectieve exercitie. Inzicht in processen, trends en afwijkingen maakt de jaarrekeningcontrole relevanter voor bestuur en toezicht.
De controle verschuift daarmee van noodzakelijk kwaad naar stuurinstrument. Mits goed beheerst. En precies daar raken de AFM‑bouwstenen en data‑gedreven praktijken zoals bij Coney Minds elkaar: kwaliteit ontstaat niet door meer tooling, maar door beter gebruik ervan.
Slot: volwassen data‑gedreven auditen vraagt discipline
Het AFM‑rapport is geen rem op innovatie, maar een uitnodiging tot volwassenheid. Data‑gedreven auditen is geen speeltje en geen marketinglabel. Het is een vakmatige keuze die vraagt om discipline, governance en vakmanschap.
De toekomst van de accountancy ligt niet in nóg meer tools, maar in beheerst gebruik ervan. Met data als fundament, technologie als versterker en de accountant als eindverantwoordelijke. Precies zoals het hoort.
Bronnen
AFM (2025). 12 bouwstenen voor beheerst gebruik van audit‑tooling.
Coney Minds – Data‑gedreven jaarrekeningcontrole: https://coneyminds.nl/audit-assurance/jaarrekening-controle/