Wie leidt de auditor van morgen nog op als AI het juniorwerk overneemt?
Binnen universiteiten, accountantskantoren en AI-startups groeit het optimisme snel. (Generatieve) AI zou het auditvak fundamenteel gaan veranderen. Repetitieve werkzaamheden verdwijnen, dossiers worden sneller opgebouwd, analyses slimmer uitgevoerd en jonge accountants kunnen zich daardoor eerder richten op “strategisch werk”. Op papier klinkt dat aantrekkelijk. Misschien zelfs logisch. Hoe AI zich echt ontwikkeld is overigens nog maar de vraag.
Anyway, onder die belofte ligt een veel fundamentelere vraag verscholen. Een vraag waar de accountancysector nog verrassend weinig openlijk over spreekt.
Wie leidt de auditor van morgen nog op als AI straks het juniorwerk overneemt?
Juist in dat ogenschijnlijk eenvoudige juniorwerk ontstaat traditioneel namelijk het fundament van het vak. Daar leert een jonge auditor verbanden leggen tussen transacties, processen en gedrag. Daar ontstaat gevoel voor uitzonderingen, timingverschillen, vreemde boekingen, patronen in declaraties, afwijkingen in marges of inconsistenties tussen operatie en administratie. Niet uit theorie. Maar uit herhaling, frustratie, ervaring en eindeloos veel detailwerk.
Het is precies dat deel van het vak dat nu als eerste onder druk staat.
Universiteiten reageren inmiddels in hoog tempo. AI wordt versneld opgenomen in accountancyopleidingen. Studenten leren prompten, AI-tools gebruiken en omgaan met geautomatiseerde analyses. Dat is begrijpelijk, want de technologie ontwikkelt zich sneller dan veel opleidingen kunnen bijhouden. Waar curricula vroeger eens per paar jaar wijzigden, lijkt de innovatiecyclus nu soms nog maar enkele maanden te bedragen. Ok beetje overdreven, maar u begrijpt mijn punt.
Toch ontstaat hier een ongemakkelijke spanning.
Want als AI straks:
- dossiers voorbereidt,
- steekproeven selecteert,
- aansluitingen uitvoert,
- memo’s opstelt,
- afwijkingen signaleert,
- en standaardcontroles automatiseert,
hoe ontwikkelt een jonge auditor dan nog het professionele instinct dat later nodig is om AI-output kritisch te beoordelen?
Juist daar wringt het. De sector lijkt soms impliciet te veronderstellen dat ervaren auditors vanzelf blijven bestaan, gaat niet gebeuren, ook auditors gaan met pensioen , terwijl de leerschool waaruit die professionals voortkomen langzaam wordt uitgehold.
Alsof seniors ineens uit de lucht komen vallen. Dat gevoel.
Dat raakt ook aan een bredere ontwikkeling binnen de accountancy. Veel kantoren staan onder druk van personeelstekorten, stijgende compliance-eisen, private equity (de eerste ontslagrondes zijn er al), efficiencydoelstellingen en een voortdurende zoektocht naar schaalbaarheid. In zo’n omgeving is de verleiding groot om AI vooral te positioneren als oplossing voor operationele druk.
Maar audit blijft uiteindelijk mensenwerk. Human Intelligence beste mensen.
Niet omdat auditors tegen technologie zouden zijn. Integendeel. Data-analyse, process mining, machine learning en (generatieve) AI kunnen enorme waarde toevoegen aan controlekwaliteit en inzicht. Alleen ontstaat assurance nooit uitsluitend vanuit technologie. Assurance ontstaat juist in de combinatie van data, context, professioneel-kritische oordeelsvorming en communicatie.
Een AI-model kan misschien een afwijking signaleren. Maar begrijpt het ook waarom een controller nerveus reageert tijdens een bespreking? Herkent het spanning tussen commerciële doelstellingen en financiële realiteit? Voelt het aan wanneer processen formeel kloppen, maar operationeel ontsporen?
Dat zijn precies de onderdelen van het vak die jonge auditors traditioneel leren tijdens de eerste jaren in de praktijk. De ironie is daarom opvallend. Terwijl de sector spreekt over “de auditor van de toekomst”, dreigt tegelijkertijd het fundament onder die toekomstige auditor langzaam te verdwijnen.
Misschien is dat uiteindelijk de echte AI-discussie binnen accountancy. Niet of AI werk kan vervangen. Maar of het beroep erin slaagt om nieuwe generaties auditors nog voldoende vakmanschap, nieuwsgierigheid en professioneel instinct mee te geven in een wereld waarin steeds minder ruimte bestaat om het vak daadwerkelijk van binnenuit te leren.
Want de seniors van morgen zijn nog steeds de juniors van vandaag.