Vrede, olie en miljarden. Wie controleert eigenlijk de onderhandelaars?

Stel dat je als accountant betrokken bent bij een onderneming die onderhandelt over een transactie van miljarden. Tijdens het proces blijkt dat partijen die mogelijk van de transactie profiteren zakelijke relaties hebben met mensen rond de onderhandelaars. Dan wil je weten wie er precies aan tafel zit, welke belangen er spelen en hoe de besluitvorming is georganiseerd.

Niet omdat daarmee meteen iets mis is. Wel omdat je bij zo’n transactie wilt kunnen reconstrueren hoe besluiten tot stand zijn gekomen en welke belangen daarbij bekend waren. Met die accountantsbril las ik het nieuws over de mogelijke verkoop van internationale bezittingen van het Russische olieconcern Lukoil.

Volgens berichtgeving van The New York Times, waarover onder meer Reuters berichtte, wordt in de gesprekken tussen de Verenigde Staten en Rusland over Oekraïne ook gesproken over een mogelijke miljardentransactie rond internationale bezittingen van Lukoil. Het gaat daarbij onder meer om olievelden, raffinaderijen en tankstations buiten Rusland.

Inmiddels is er ook een eerste reactie vanuit het Kremlin. Woordvoerder Dmitry Peskov bevestigde niet dat de specifieke Lukoil-deal onderdeel is van de onderhandelingen, maar bevestigde wel dat energiesamenwerking onderwerp is geweest van gesprekken tussen Russische en Amerikaanse onderhandelaars. Dat maakt het verhaal niet bewezen, maar wel interessanter.

Volgens de eerdere berichtgeving zou Vladimir Poetin het onderwerp op 5 september tijdens een ontmoeting in het Kremlin met Steve Witkoff en Jared Kushner ter sprake hebben gebracht. Tot de groep die de transactie nastreeft, zou onder meer de Amerikaanse miljardair Todd Boehly behoren. Ook worden partijen uit het Midden-Oosten genoemd die eerder zaken hebben gedaan met Kushner of de familie van Witkoff.

Daarmee is nog geen belangenverstrengeling aangetoond, maar als dit een gewone bedrijfstransactie was, zouden het precies de relaties zijn die je in kaart wilt brengen.

Van geopolitiek naar governance

In het bedrijfsleven vinden we dat heel normaal. Bij grote transacties kijken we naar verbonden partijen, mogelijke belangenconflicten, bevoegdheden en de wijze waarop besluiten tot stand komen. Niet omdat iedere zakelijke relatie verdacht is, maar omdat transparantie helpt om vertrouwen in de besluitvorming te behouden.

Daar zit voor mij de interessante kant van deze zaak.

We hebben het bij data driven werken vaak over dashboards, analyses en tegenwoordig natuurlijk AI. Maar data kan ook een heel andere functie hebben. Je kunt ermee reconstrueren welke partijen betrokken zijn, welke relaties tussen hen bestaan, welke transacties eerder hebben plaatsgevonden en hoe belangen mogelijk met elkaar samenhangen.

Een groot deel van die informatie is bovendien beschikbaar. Bedrijfsregisters, aandeelhoudersinformatie, investeringsfondsen, eerdere transacties, sanctielijsten en openbare informatie over zakelijke relaties vormen samen een enorme hoeveelheid data. Breng die bronnen bij elkaar en er ontstaat een netwerk dat je zonder data-analyse veel moeilijker kunt overzien.

Een netwerk is geen bewijs. Het helpt je wel om betere vragen te stellen.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Data-analyse hoeft niet altijd het antwoord te leveren. Soms zit de grootste waarde juist in het zichtbaar maken van relaties die aanleiding geven om verder te kijken.

De audit trail van een onderhandeling

Bij een onderneming zouden we vervolgens willen begrijpen hoe de besluitvorming heeft plaatsgevonden. Welke informatie was beschikbaar? Welke belangen waren bekend? Wie was bij welke gesprekken betrokken? Welke alternatieven zijn overwogen? En wie heeft uiteindelijk besloten? In ons vak zijn we gewend om zo’n spoor van informatie en besluitvorming te kunnen reconstrueren. Een audit trail.

Natuurlijk werkt internationale diplomatie anders dan een accountantscontrole. Onderhandelingen kunnen niet plaatsvinden wanneer ieder gesprek, ieder voorstel en iedere afweging onmiddellijk openbaar wordt. Vertrouwelijkheid kan noodzakelijk zijn om überhaupt tot een overeenkomst te komen, maar dat betekent niet dat transparantie over belangen onbelangrijk wordt. Mij betreft juist het tegenovergestelde.

Wanneer geopolitieke onderhandelingen en commerciële transacties met een waarde van miljarden elkaar raken, wil je uiteindelijk kunnen begrijpen waar het ene belang ophoudt en het andere begint. Dat geldt hier des te meer omdat tegelijkertijd wordt onderhandeld over een oorlog waarin dagelijks mensenlevens op het spel staan.

De Lukoil-transactie is op dit moment overigens nog geen feit. Het Kremlin heeft bevestigd dat energie onderwerp is geweest van gesprekken met de Amerikanen, maar niet dat deze specifieke constructie wordt besproken. Ook over de uiteindelijke partijen, voorwaarden en besluitvorming weten we nog veel niet.

Voor conclusies over belangenverstrengeling is het daarom te vroeg. Voor het stellen van vragen niet. 

Een belang is niet automatisch een belangenconflict. Transparantie bepaalt mede of we dat onderscheid kunnen maken.

Misschien is dat ook de bredere datales uit deze bijzondere casus. We zijn momenteel gefascineerd door de vraag hoeveel antwoorden AI ons kan geven. Maar bij complexe besluitvorming begint het nog steeds ergens anders: beschikken we over de juiste data, kunnen we relaties reconstrueren en durven we vervolgens de juiste vragen te stellen?

Dat geldt voor een onderneming, voor een accountant en kennelijk ook voor geopolitiek.

Ook daar kan een goede audit trail geen kwaad.