Van betaalrun naar realtime cash: de stille revolutie op de bankrekening

Voor veel financiële afdelingen is de betaalrun nog altijd een vertrouwd onderdeel van de week. Facturen worden verzameld, gecontroleerd en geautoriseerd, waarna op een vast moment een bestand naar de bank gaat. Vervolgens worden bankmutaties verwerkt, betalingen afgeletterd en wordt opnieuw bepaald hoeveel geld er beschikbaar is.

Die werkwijze is logisch ontstaan in een tijd waarin banken, administraties en het betalingsverkeer zelf grotendeels in batches functioneerden, terwijl de infrastructuur voor het verplaatsen van geld inmiddels fundamenteel is veranderd.

Nederland loopt daarin al jaren voorop. Instant payments werden hier in 2019 op grote schaal ingevoerd en zijn inmiddels de normale manier geworden om geld tussen banken over te boeken. Volgens Betaalvereniging Nederland werden in 2020 ongeveer 372 miljoen instant payments tussen verschillende Nederlandse banken verwerkt, terwijl dat aantal in 2025 was opgelopen tot 505 miljoen. Opvallend is dat een deel van die groei wordt toegeschreven aan het toenemende gebruik van instant payments voor zakelijke batchbetalingen.

Ook in Europa is inmiddels een belangrijke stap gezet. Sinds 9 januari 2025 moeten banken in de eurozone die gewone euro-overboekingen aanbieden ook instant eurobetalingen kunnen ontvangen. Sinds 9 oktober 2025 geldt die verplichting eveneens voor het verzenden ervan. Daarbij moet het geld binnen tien seconden beschikbaar zijn. Ook moet de dienstverlening 24 uur per dag en 365 dagen per jaar beschikbaar zijn. Sinds oktober 2025 geldt bovendien Verification of Payee, waarbij vóór een overboeking wordt gecontroleerd of de opgegeven naam van de begunstigde overeenkomt met het rekeningnummer.

Voor consumenten betekent dit vooral dat geld vrijwel onmiddellijk van de ene naar de andere rekening kan worden overgemaakt. Voor een CFO, DGA of financial is de ontwikkeling interessanter, omdat zij de vraag oproept waarom veel financiële processen nog steeds periodiek zijn georganiseerd wanneer de onderliggende infrastructuur steeds meer realtime functioneert.

 De infrastructuur is realtime, maar finance vaak nog niet

Een CFO wil weten hoeveel liquiditeit beschikbaar is, welke ontvangsten de organisatie kan verwachten, welke verplichtingen eraan komen en hoeveel financiële ruimte er de komende dagen, weken en maanden bestaat. Daarvoor combineert deze gegevens uit banken, ERP-systemen, debiteurenadministraties en prognoses.

In veel organisaties gebeurt dat nog periodiek. De bankstanden zijn actueel tot een bepaald moment. De openstaande posten komen uit het ERP-systeem en de cashflowprognose wordt dagelijks, wekelijks of soms maandelijks bijgewerkt. Daardoor kan de opmerkelijke situatie ontstaan dat het geld inmiddels sneller beweegt dan de informatie waarmee de onderneming probeert dat geld te sturen.

Dat probleem speelt niet alleen bij middelgrote ondernemingen. Uit de Global Treasury Survey 2025 van PwC blijkt dat zelfs bij grote internationale ondernemingen forecasting nog lang niet volledig is geautomatiseerd. Bij ondernemingen met een omzet tussen één en tien miljard dollar gaf 52 procent van de respondenten aan forecastingdata nog handmatig te verzamelen en te consolideren. Tegelijkertijd investeren voorlopers juist in realtime liquiditeitstools, geïntegreerde systemen, API’s en AI-ondersteunde forecasting.

De relevante ontwikkeling voor finance is daarom niet alleen dat een betaling binnen tien seconden kan worden uitgevoerd, maar dat bank, administratie, treasury en forecasting steeds dichter met elkaar verbonden kunnen raken.

Van betaalrun naar een bewuster betaalmoment

De traditionele betaalrun heeft belangrijke voordelen. Door betalingen te bundelen ontstaat overzicht, kunnen autorisaties efficiënt worden ingericht en kan functiescheiding relatief eenvoudig worden georganiseerd. Het zou daarom te gemakkelijk zijn om te voorspellen dat de wekelijkse betaalrun binnenkort volledig verdwijnt.

Wel wordt het steeds minder vanzelfsprekend dat het betalingsmoment uitsluitend wordt bepaald door de dag waarop finance toevallig de betaalrun uitvoert.

Wanneer een ERP-systeem voortdurend weet welke verplichtingen bestaan, welke facturen zijn goedgekeurd, wanneer betaaltermijnen verstrijken en hoeveel liquiditeit beschikbaar is, kan het optimale betalingsmoment nauwkeuriger worden bepaald. Daarbij kunnen bijvoorbeeld beschikbare cash, betalingskortingen, betaaltermijnen en de relatie met leveranciers worden meegenomen.

Een leverancier hoeft dan niet noodzakelijk op dinsdag betaald te worden omdat dinsdag al jaren de betaaldag is. De betaling kan plaatsvinden wanneer aan vooraf vastgelegde voorwaarden is voldaan en wanneer dat vanuit liquiditeits- en werkkapitaalperspectief het meest logisch is. Voor de CFO betekent dit dat cashmanagement geleidelijk kan verschuiven van het periodiek uitvoeren van transacties naar het veel bewuster sturen van het moment waarop geld de onderneming verlaat.

Ook het debiteurenproces kan steeds actueler worden

Aan de ontvangstenkant ontstaat een vergelijkbare ontwikkeling. Wanneer een klant betaalt, kan het geld binnen enkele seconden beschikbaar zijn. Wanneer die betaling vervolgens automatisch wordt gekoppeld aan de juiste openstaande factuur, kan ook de debiteurenadministratie vrijwel direct worden bijgewerkt.

De klassieke volgorde waarbij bankmutaties worden ontvangen, betalingen worden verwerkt, openstaande posten worden afgeletterd en vervolgens een nieuwe debiteurenlijst wordt gemaakt, wordt daardoor steeds minder vanzelfsprekend.

Technisch kan de administratie veel sneller weten dat een factuur is betaald en kan die informatie direct worden meegenomen in de actuele liquiditeitspositie. Voor werkkapitaalmanagement is dat belangrijker dan het enkele feit dat een betaling een aantal uren eerder beschikbaar is. Het betekent dat de informatie over cash, debiteuren en beschikbare liquiditeit steeds dichter tegen de economische werkelijkheid kan komen te liggen.

Dat kan ook de manier waarop naar achterstallige betalingen wordt gekeken veranderen. Wanneer ontvangsten vrijwel onmiddellijk worden verwerkt, hoeft finance niet eerst te wachten op de volgende verwerking om vast te stellen welke klanten daadwerkelijk hebben betaald. Debiteurenbeheer kan daardoor sneller reageren op uitzonderingen in plaats van periodiek een volledige lijst met openstaande posten te beoordelen.

Realtime cash maakt forecasting niet overbodig

Een actueel banksaldo is uiteraard nog geen cashflowprognose. Dat een CFO op ieder moment precies weet hoeveel geld beschikbaar is, zegt weinig over de salarissen die volgende week moeten worden betaald, een grote btw-afdracht die eraan komt of een klant waarvan de betaling mogelijk wordt uitgesteld.

Juist daarom blijft vooruitkijken essentieel. Wel kan de informatie waarmee de prognose wordt opgebouwd actueler worden wanneer bankinformatie wordt gecombineerd met openstaande verplichtingen, verwachte ontvangsten, orders en historische betaalpatronen.

PwC ziet deze ontwikkeling ook terug in treasury. In de Global Treasury Survey 2025 geeft 65 procent van de onderzochte organisaties aan het gebruik van API’s de komende jaren verder te willen uitbreiden. Dergelijke koppelingen maken het mogelijk om ERP-systemen, treasurysoftware en banken steeds directer met elkaar te verbinden. Tegelijkertijd gebruikt 74 procent van de respondenten AI al actief of breidt het gebruik daarvan uit, waarbij onder meer predictive analytics wordt toegepast op forecasting en liquiditeitsmanagement.

Voor de gemiddelde Nederlandse DGA hoeft dat overigens niet te betekenen dat er een geavanceerd treasury management system moet worden aangeschaft. De onderliggende gedachte is veel eenvoudiger. Hoe sneller betrouwbare informatie over verkopen, facturen, betalingen en banksaldi bij elkaar kan worden gebracht, hoe actueler het beeld waarop financiële beslissingen worden gebaseerd.

Meer snelheid vraagt om andere beheersing

Realtime betalen betekent niet automatisch dat het financiële proces ook beter wordt. Wanneer een foutieve betaling binnen tien seconden bij de verkeerde partij staat, is de snelheid waarmee die betaling is uitgevoerd eerder een nadeel dan een voordeel.

Hetzelfde geldt voor fraude. Naarmate organisaties betalingen sneller uitvoeren en processen verder automatiseren, moeten zij meer aandacht besteden aan betrouwbare stamgegevens, functiescheiding, autorisaties en fraudedetectie. Verification of Payee draagt hieraan bij door vooraf te controleren of de naam en het rekeningnummer van de begunstigde overeenkomen. De ECB noemt expliciet het beperken van fraude en betalingsfouten als doel van deze controle.

Daarmee ontstaat een interessante verschuiving in interne beheersing. Veel controles zijn traditioneel rondom een procesmoment georganiseerd, bijvoorbeeld bij het voorbereiden en autoriseren van de wekelijkse betaalrun. Wanneer transacties steeds meer gedurende de dag kunnen plaatsvinden, zullen controles ook steeds meer onderdeel moeten worden van het systeem en het continue proces.

Voor financials betekent realtime finance daarom niet noodzakelijk minder controlewerk. Het betekent vooral dat controle steeds minder achteraf en steeds vaker tijdens de transactie zelf moet plaatsvinden.

De grootste verandering vindt binnen de onderneming plaats

De Europese betaalinfrastructuur heeft de afgelopen jaren een grote stap gezet. Maar daarmee is de financiële functie van een onderneming nog niet automatisch realtime geworden. Zolang bankinformatie één keer per dag wordt verwerkt, betalingen wekelijks worden uitgevoerd en liquiditeitsprognoses periodiek worden bijgewerkt, verandert een betaling binnen tien seconden op zichzelf relatief weinig.

De grotere verandering ontstaat wanneer ERP, bank, debiteurenadministratie en forecasting steeds beter met elkaar verbonden raken. Een ontvangst kan dan vrijwel onmiddellijk zichtbaar worden in de administratie. Een openstaande post kan automatisch worden afgeletterd. De beschikbare liquiditeit kan direct worden aangepast. Vervolgens kan die actuele informatie weer worden gebruikt om beslissingen te nemen over toekomstige betalingen en financieringsbehoeften.

Voor CFO’s en financials roept dat een fundamentelere vraag op dan de vraag of een betaling binnen tien seconden of binnen enkele uren wordt verwerkt. Wanneer geld inmiddels 24 uur per dag en 365 dagen per jaar kan bewegen, hoeveel van onze financiële processen zijn dan nog ingericht rondom beperkingen die technisch niet meer bestaan?

De traditionele betaalrun zal waarschijnlijk niet volledig verdwijnen, omdat bundeling, autorisatie en controle belangrijke voordelen blijven bieden. Het automatisme dat financiële processen op vaste momenten plaatsvinden omdat zij historisch zo zijn ingericht, wordt echter steeds minder vanzelfsprekend.

De stille revolutie op de bankrekening gaat daarmee uiteindelijk niet zozeer over het verschil tussen tien seconden en één dag. Eerder over de overgang naar een financiële functie die steeds dichter op de actuele geldstromen van de onderneming kan zitten. Voor de CFO ligt de belangrijkste verandering daarom niet bij de snelheid waarmee de bank geld kan verplaatsen. Deze ligt bij de snelheid waarmee de eigen organisatie betrouwbare informatie kan verwerken, daarop kan sturen en tegelijkertijd de noodzakelijke beheersing kan organiseren.

Bronnen

Betaalvereniging Nederland – Gebruik Instant Payments neemt nog steeds toe, 9 maart 2026.
Cijfers over groei van 372 miljoen instant payments in 2020 naar 505 miljoen in 2025 & toenemend gebruik voor zakelijke batchbetalingen.

European Central Bank (ECB) – Instant Payments Regulation.
Informatie over Europese verplichtingen voor ontvangen en verzenden van instant payments, de tiensecondentermijn & invoering Verification of Payee.

European Central Bank (ECB) – What are instant payments?
Achtergrond over SEPA Instant Credit Transfer en de 24/7/365-beschikbaarheid van instant payments.

PwC – 2025 Global Treasury Survey, juni 2025.
Onderzoek onder 350 treasuryprofessionals naar o.a. cashmanagement, forecasting, realtime liquidity, API’s & gebruik van AI binnen treasury.