Hoe vrije meningsuiting een datavraagstuk werd
Wanneer we het hebben over corporate transparency, denken de meesten aan accountants, audit committees en toezichthouders. Maar recente academische inzichten laten zien dat er nog een heel andere factor is die het niveau van transparantie bepaalt: de mate waarin mensen zonder angst slecht nieuws over een bedrijf kunnen delen.
In de Verenigde Staten bestaan zogeheten anti-SLAPP-wetten. SLAPP staat voor Strategic Lawsuit Against Public Participation – rechtszaken die niet bedoeld zijn om te winnen, maar om critici te intimideren en op kosten te jagen. Denk aan journalisten, klokkenluiders, werknemers of short sellers die negatieve informatie publiceren en vervolgens worden aangeklaagd.
Anti-SLAPP-wetten beschermen deze groepen, waardoor het risico om de waarheid te vertellen kleiner wordt. En als dat risico daalt, komen er meer negatieve signalen naar buiten.
De onderzoeksvraag
Onderzoekers Pan en Xu (Journal of Accounting Research, 2025) wilden weten: heeft extra bescherming van vrije meningsuiting meetbare effecten op corporate accountability en de kwaliteit van verslaggeving?
Ze analyseerden 30 jaar aan data (1987–2017) in de VS, gebruikmakend van de gefaseerde invoering van anti-SLAPP-wetten in verschillende staten. Zo ontstond een natuurlijke experimentsetting: bedrijven in staten mét nieuwe wetgeving werden vergeleken met vergelijkbare bedrijven in staten zonder die wetten.
De meetlat: drie signalen van slecht-nieuwsverhulling
De onderzoekers gebruikten drie datagedreven indicatoren:
- Crashrisico – via NCSKEW, een maatstaf voor plotselinge grote koersdalingen die vaak optreden als slecht nieuws lang wordt opgekropt.
- Fraudewaarschijnlijkheid – via de bekende F-score, die uit jaarrekeningdata de kans op misstatements berekent.
- Negatieve persberichten – geautomatiseerd gescoord op sentiment en relevantie, specifiek de door het bedrijf zelf uitgegeven berichten.
De uitkomst in cijfers
Na invoering van sterke anti-SLAPP-wetten:
- −44,7% kans op beurscrash
- −5,9% kans op fraude
- +3% toename van negatieve, zelf uitgegeven persberichten
De effecten waren het sterkst in staten waar voorheen veel SLAPP-zaken voorkwamen en bij bedrijven met grote prikkels om slecht nieuws te verbergen (zoals bij aandelenuitgifte of M&A-onderhandelingen).
Daarnaast zagen de onderzoekers:
- Snellere verliesherkenning in de winst-en-verliesrekening
- Minder vaak “just meet or beat” van analistenverwachtingen
- Minder gebruik van cosmetische, niet-GAAP winstcijfers
Waarom dit voor data-analisten en auditors relevant is
De studie maakt duidelijk dat juridische context een datavariabele is. Als wetgeving de kosten verlaagt om negatieve signalen te delen, verandert dat de hoeveelheid en kwaliteit van je datafundament. Een model dat crashrisico, fraude of reputatieschade voorspelt, kan dus niet zonder deze context.
Voor data-analisten betekent dit: datasets vóór en ná zo’n juridische wijziging zijn fundamenteel verschillend. AI- en ML-modellen moeten hierop worden gekalibreerd. Wie dit negeert, loopt het risico verkeerde conclusies te trekken over trends, prestaties of risico’s.
Kortom: vrije meningsuiting is niet alleen een mensenrecht, het is een katalysator voor rijkere, eerlijkere datasets – en daarmee een stille bondgenoot voor iedereen die met corporate data werkt.
Bron:
Pan, J., & Xu, T. (2025). Freedom of Speech and Corporate Transparency. Journal of Accounting Research. https://doi.org/10.1111/1475-679X.70012